Paarden krijgen al ijzers zolang men zich kan herinneren. Recentelijk hoorde ik dat dit in vroeger tijden vooral gedaan werd om te zorgen dat paarden die letterlijk ‘op hun laatste voeten’ liepen, het nog iets langer zouden volhouden op het slagveld. Gelukkig hoeven we onze paarden niet langer daarvoor te gebruiken. Opvallend is dat veel van ons wél nog steeds ijzers onder onze paarden slaan.

Het effect van ijzers op het paardenlijf

Mijn mening is dat het niet meer nodig is om heden ten dage ijzers onder een paard te slaan. Sterker nog, het op ijzers zetten van een paard kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen. Zo wordt er wel gezegd dat een paard vijf harten heeft: één in zijn borstkas en vier andere die de grond raken bij iedere pas. Hoeven zijn complexe mechanismen die kunnen helpen bloed en lymfevocht rond te pompen in het lijf van het paard. Om dit te kunnen doen, moet de hoef de grond rechtstreeks kunnen raken. Op die manier wordt het natuurlijke mechanisme in werking gesteld.

Door een paard op ijzers te zetten, belet een laag ijzer de werking van het hoefmechanisme. De reden daarvoor is dat het ijzer de positie van de hoef fixeert en door het gebruikte materiaal demping teniet doet. Zo wordt het onmogelijk voor de hoef om zich uit te zetten wanneer het grond raakt – sterker nog, omdat ijzer de dempende werking van de hoef teniet doet, kan zelfs artritis of artrose het gevolg worden van ijzergebruik.

Wanneer het hoefmechanisme op een dergelijke manier wordt uitgeschakeld hebben we een paard dat, afhankelijk van op hoeveel ijzers hij staat, nog slechts één of drie ‘harten’ heeft. Dat zijn er aanzienlijk minder dan vijf, toch? De bloedstroom en lymfestroom van dat paard zal minder vlot verlopen, waardoor de hoeveelheid zuurstof die aanwezig is in het lichaam minder is dan bij optimaal gebruik van het natuurlijk mechanisme. Daarnaast kan het lichaam minder goed afvalstoffen via het lymfesysteem uitscheiden als de pomp van de hoef terug het been in minder goed werkt. Dit limiteert het atletisch potentieel van het paard, maar ook zijn algehele gezondheid.

Veelgebruikte redenen voor ijzers teniet gedaan

Veel dierenartsen en hoefsmeden, waarschijnlijk als resultaat van hun opleiding, zullen je iets anders vertellen. Zij zullen zeggen dat alleen een zeer gezonde hoef bloot door het leven kan zijn. Zullen we dat eens omdraaien?

Hoe kan een hoef gezonder worden door er een laag ijzer onder te slaan met ijzeren of koperen nagels recht door de zool en hoefwand?

De nagels zelf maken de wand en zool kapot, en geven ruimte aan vuil om de hoef binnen te dringen. Houd daarbij in je hoofd dat het loskomen van de hoefwand de ergste nachtmerrie van veel eigenaren is, en dat door het op ijzers zetten van een paard dit constant in de hand gewerkt wordt.

‘Ja, maar mijn paard landt op zijn tenen en maakt daarmee zijn hoefwand kapot, dus hij heeft echt ijzers nodig!’

Echt waar? Of sta je niet open voor een meer natuurlijke aanpak: het afronden van de randen van de hoefwand, waar zij de zool raken, zodat wat bekend staat als een mustangrol gecreëerd wordt?

Wilde paarden krijgen geen ijzers, en zij zien flink wat ruiger terrein dan onze gedomesticeerde paarden. Hun voeten zijn hard en zijn dat geworden door het terrein waarop zij rondlopen. Hoeven zullen zich aanpassen aan wat er van ze verwacht wordt. Zolen zullen hard worden als het terrein daarom vraagt. Wilde paarden hebben door natuurlijke slijtage en natuurlijk beengebruik op divers terrein een mustangrol. We mogen nooit onderschatten wat het lichaam zelf kan creëren, hoe het lichaam zelf de optimale oplossing voor een situatie kan ontwikkelen.

‘Ja, maar een wild paard is geen gedomesticeerd paard!’ Daar heb je helemaal gelijk in!

En om die reden zouden we een situatie moeten creëren die zo dicht bij de natuurlijke situatie staat als mogelijk. Vrije beweging gedurende tenminste acht uur per dag, maar bij voorkeur vierentwintig uur per dag. In het ideale geval hebben we de beschikking over diverse ondergronden.

Het zachte, rijke gras waarop onze paarden grotendeels rondlopen, zal nauwelijks bijdragen aan natuurlijke hoefslijtage en zal de hoeven ook niet hard maken. Natuurlijk kunnen we niet allemaal zelf regelen op welke ondergronden onze paarden lopen wanneer zij vrij bewegen. Het is dus belangrijk om regelmatig op harde ondergrond te wandelen of te rijden. Op die manier geven we de hoef de kans harder te worden. Dit is geen hogere wiskunde – onze eigen handen doen precies hetzelfde als we fysiek werk doen: we krijgen eelt.

En dan nog dit…

Als bovenstaande onvoldoende reden is om het ‘blote voeten pad’ te kiezen, misschien is een simpel rekensommetje dat dan wel: hoeveel geld zal je besparen als je slechts regelmatig de hoeven van je paard hoeft te laten bekappen door een geschikte smid die weet hoe hij een mustangrol moet vijlen? Dat scheelt vast flink ten opzichte van het opnieuw op ijzers zetten om de zes tot tien weken. Dat op zichzelf is al reden om het eens te proberen, toch?

Mijn paard was vroeger beslagen. Ik had geen idee waarom, mijn smid vertelde me niet waarom, en hij vertelde er ook niet bij dat hoefijzers niet goed zijn voor paarden. Achteraf gezien had ik gewild dat ik toen meer had geweten over de nadelen van hoefijzers en wat er nodig is om hoeven wèl gezond te houden. Heeft je paard ijzers? Vraag je dan eens af waarom het paard het enige dier is dat niet op zijn eigen voeten kan lopen.

Eigenlijk is iedereen het er over eens…

Misschien denk je dat een onbeslagen paard hebben ‘alternatief’ is. Het zal je dan verbazen dat bijna alle onderstaande nadelen van hoefijzers direct over zijn genomen uit de boeken van de rijksgediplomeerde smeden van Nederland…

Er zijn paarden die hun hele leven rondom op ijzers hebben gestaan en toch 30 jaar zijn geworden. Je kunt je afvragen: Was dit dankzij of ondanks de ijzers?

Als paarden niet lekker lopen wordt vaak door smeden en dierenartsen geadviseerd om ze te beslaan. Naar een oorzaak of oplossing voor het probleem wordt dan vaak verder niet gezocht. Want het dier is bruikbaar en ‘niet kreupel’.

Als ijzers goed zouden zijn voor paarden zou je ze simpelweg kunnen verwijderen en zouden de paarden dan comfortabel weglopen op hun blote voeten. We weten dat dit helaas niet het geval is. Na het verwijderen van hoefijzers gaan paarden vaak door een moeilijke periode waarin ze veel last hebben van hun hoeven.

Hoefijzers lossen hoefproblemen niet op. Ze kunnen er wel voor zorgen dat paarden hun problemen niet meer kunnen voelen. Dit lijkt positief en humaan, maar aan de andere kant zouden we voor geen enkel ander gezondheidsprobleem een paard levenslang op pijnstillers zetten zonder iets te doen aan de oorzaak van de pijn.

Bescherming en pijnstilling
Als de hoeven van paarden zo ziek of zwak zijn dat het paard zonder extra bescherming niet pijnvrij over de beschikbare ondergronden kan lopen, kan tijdelijk, terwijl er aan de genezing van de hoef wordt gewerkt, hoefbescherming ingezet worden. Hoewel hoefschoenen en flexibel plakbeslag ook bepaalde nadelen hebben zijn ze minder schadelijk dan genageld metaal.

10 erkende nadelen van hoefijzers:

1) Verminderde schokdemping
De flexibele straalkussens en kraakbeenderen in de achterste helft van de hoef zorgen voor de natuurlijke schokdemping. Op diverse videos op Youtube kun je het verschil in schokdemping zien tussen onbeslagen en beslagen hoeven.

2) Fixatie van de hoef
Hoefijzers verminderen de natuurlijke flexibiliteit van de hoef. Hierdoor wordt het hoefmechanisme belemmerd (en daardoor de doorbloeding). De hoeven en onderbenen van beslagen paarden zijn door het gebrek aan doorbloeding kouder en daardoor gevoeliger voor blessures. Ook de groeisnelheid en kwaliteit van het hoorn kunnen te lijden hebben onder slechte doorbloeding.

3) Verminderde laterale flexibiliteit
De twee kraakbeenderen in de hoef zorgen ervoor dat beide zijden van de achterkant van de hoef onafhankelijk van elkaar op en neer kunnen bewegen. Op onregelmatig terrein worden zo de scharniergewrichten in het been behoed tegen verkeerde belasting. IJzers belemmeren deze zijdelingse flexibiliteit doordat ze de kraakbeenderen als het ware aan elkaar bevestigen. Dit brengt een verhoogd risico op blessures en slijtage van de gewrichten met zich mee.

4) Verminderde druk van de ondergrond tegen zool en straal
Doordat hoefijzers de hoef van de grond aflichten verliezen de zool en de achterkant van de straal hun dragende functie. Het gehele gewicht van een beslagen paard wordt door de hoefwand (‘draagrand’) en lamellenverbinding gedragen. De hoefwand zal onder deze druk eerder vervormen en ook de lamellenverbinding krijgt krachten te verduren waar deze niet op berekend is. Steunsels raken beklemd onder ijzers en zullen al snel in een verkeerde stand gaan groeien of de zool pletten.

5) Minder grip / minder gevoel
Beslagen paarden glijden sneller uit omdat metaal gladder materiaal is dan het hoorn van zool, wand en straal. Als je over diverse ondergronden rijdt (asfalt, sneeuw, nat gras) zul je merken hoeveel meer grip onbeslagen paarden hebben. Onbeslagen paarden kunnen de ondergrond beter voelen waardoor ze bewuster kiezen waar ze hun voeten neerzetten. Ook hierdoor wordt letsel voorkomen.

6) Grotere schade bij aantikken / schoppen
Dat beslagen hoeven grotere schade kunnen aanrichten dan onbeslagen hoeven spreekt voor zich. Hoewel ook onbeslagen hoeven hard aan kunnen komen… Met hoefijzers kunnen paarden zichzelf en anderen dramatisch verwonden.

7) Nagels en nagelgaten
Nagelgaten drogen het hoorn uit, verzwakken de hoefwand en vormen een ingang voor schimmels en bacteriën. Het hoorn van de hoefwand is goed isolerend. Via de nagels dringt de omgevingstemperatuur dieper binnen in de voet. Op thermografische opnames is dat duidelijk te zien.

8) Toegevoegd gewicht
Hoefijzers voegen extra gewicht toe aan het been van het paard. Hoe zwaarder het ijzer, hoe meer de biomechanica negatief beïnvloed wordt door de centrifugale krachten. In sommige disciplines worden overdreven gangen gewaardeerd, hoewel het niet moeilijk is om te begrijpen dat elke kunstmatige verandering van de beweging op de lange termijn nadelige gevolgen zal hebben. Niet alleen de gewrichten, pezen en spieren van de benen hebben hieronder te lijden, maar ook bijvoorbeeld de rug en de nek van het paard.

9) Hoefonderhoud intervallen
Gezonde hoeven groeien gemiddeld een centimeter per maand. Veel beslagen paarden worden niet vaak genoeg bekapt waardoor het paard na elke onderhoudsbeurt een standsverandering ervaart. Daarbij slijten de tenen van beslagen hoeven niet maar de hielen wel waardoor de hoefbalans al snel tussen onderhoudsbeurten in afneemt. In de loop van de tijd kan dit leiden tot problemen zoals ondergeschoven hielen en contractie. Voorhoeven, die van nature rond zijn, worden bij ijzergebruik in de loop van de tijd vaak langwerpiger/ovaler. Een van de voordelen van onbeslagen hoeven is dat ze vanzelf al slijtage ondervinden en gemakkelijk en zo vaak als nodig is, bijgehouden kunnen worden.

10) Trillingsfrequentie
Een onderzoek op de Universiteit in Zurich toonde aan dat hoefijzers een trillingsfrequentie genereren van 800 Hz, een frequentie die schadelijk is voor levend weefsel en artrose kan veroorzaken.

En dan nog het geluid…
Als ik vroeger beslagen paarden voorbij hoorde komen (bijvoorbeeld de bereden politie) dan moest ik snel gaan kijken. Het geluid van ijzers associeerde ik met iets fijns; paarden! Nu ben ik het geluid van ijzers helemaal ontwend en als ik het hoor vind ik het een knarsend, metalig rotgeluid. Het is niet te onderzoeken wat paarden er zelf van vinden, maar ik denk dat zij, als prooidier, zich ook prettiger voelen zonder dat hun klip-klop geluid vanaf een kilometer afstand hoorbaar is. Er zijn veel paardeneigenaars die hebben ervaren dat hun schrikachtige en gespannen paarden rustiger en makkelijker werden nadat de ijzers verwijderd waren.