revalidatie Archieven - Paardentaal Magazine

Van trauma paard tot topcoach

Joke — Sat, 23 Dec 2017 06:30:46 +0000

Fotograaf: Johanna Tallon

Symptomen van trauma

– onvoorspelbaar gedrag

– overdreven reacties zonder duidelijk zichtbare reden

– overdreven angst zonder duidelijke aanleiding

– agressie zonder aanleiding

– van kleine ‘normale’ zaken zoals bijvoorbeeld zadelen of vaststaan een groot probleem maken

– niet benaderd kunnen worden etc.

Bron: Equus universalis

Onhandelbaar paard?

Daar stond hij. Groot, imposant, donker en dreigend. In de energetische wereld zou men zeggen dat hij een donker aura had. Hij zette zijn stekels op naar wie ook maar enige toenadering zocht of zelfs nog maar die stille wens koesterde. Wat herkende ik die houding goed! Die stoere, waag het niet om dicht bij me te komen-houding. Eronder een brandend verlangen naar de ene lefgozer, die de durf en het doorzettingsvermogen zou hebben om zijn muur te doorbreken. De frêle, ongelofelijk tedere zachtheid, die hij ooit herbergde, was niet langer zichtbaar. Uit voorzorg had hij haar veilig weggeborgen onder een hard pantser van onverschilligheid en woeste boosheid. Die boosheid was gericht tegen ieder die hem te dicht benaderde, zowel mens als paard. Vanuit het niets kon hij dan plots uitvallen. En toch vertrouwde ik erop dat ook dit uiteindelijk zou goedkomen. Uit ervaring weet ik immers dat diegenen, die er de grootste nood aan liefde en zachtheid hebben, dit vaak ook het hevigste afweren.

De aanhouder wint

Hij was nog maar net 4.5 jaar toen ik hem de eerste maal zag. Ondanks zijn jonge leeftijd had hij zijn portie aan tegenslagen al ruimschoots achter de kiezen. Een jonge volbloedhengst met een excellente, veelbelovende bloedlijn. Zoals gebruikelijk in de sportwereld werd ook hij véél te vroeg onder het zadel gebracht. In de loop van zijn opleiding werd omwille van “onhandelbaar” gedrag overgegaan tot castratie. Een onverwerkt verlies, dat hij jarenlang gelaten met zich had meegedragen maar dat zijn zelfvertrouwen een ferme knauw had gegeven. Respectloze castraties kunnen ervoor zorgen dat een disbalans in het sacraal chakra optreedt. Een slechte werking van dit chakra zorgt ervoor dat het paard zich slecht voelt en zelfs nijdig uit de hoek kan komen.

Dit gegeven en de rigide sporttraining, die hij genoten had, zorgden ervoor dat zijn vertrouwen in de mens ver te zoeken was. Wanneer ik nog maar met hem de springpiste of de galoppiste, waar hij menig trainingsuren gesleten had, opwandelde, ging hij onmiddellijk over tot de faint-fase. Dit is de allerlaatste van de vier coping-mechanismen, die een paard hanteert in stressvolle situaties. Deze mechanismen in chronologische volgorde zijn:

Flight or fight

In het wild zal een paard voornamelijk ervoor kiezen om te vluchten (flight). Zelden zal hij ervoor kiezen te vechten (fight), tenzij hem geen andere keuze gelaten wordt. Ook gedomesticeerde paarden kiezen vooral voor deze weg van de minste weerstand. Hoewel sommigen, wanneer ze zich te zeer bedreigd voelen toch overgaan tot de vechtrespons. Dit zijn de paarden waarbij de angst omslaat in agressieve reacties zoals bijten en slaan. Deze reacties zijn echter nooit kwaadwillig maar slechts één van de manieren van het paard om met zijn angst om te gaan.

Freeze

Daar waar de vluchtrespons vlot (h)erkend wordt, is dit niet het geval voor de freeze-impuls. Wat houdt dit dan in? Het paard ziet iets in de verte, het hoofd gaat omhoog en het paard houdt zich stokstijf. De freeze-respons wordt zelden als dusdanig gezien en wordt dan ook vaak door paardenmensen benoemd als koppigheid of onwil van het paard. Het is echter veelal de voorloper van de flight-respons.

Fool around

Paarden, die het leidtouw vastnemen, niet stil kunnen staan, met hun neus tegen je aan duwen… Vaak wordt dit gedrag als typisch voor een alfa of dominant paard gezien of simpelweg als gedrag dat zich voordoet uit verveling. Terwijl het eigenlijk verschillende manieren van het paard zijn om met een moeilijke situatie om te gaan.

Faint

Deze respons komt niet zo vaak voor als de drie voorgaande. Het komt vaak voor bij het trailerladen wanneer een paard gepusht wordt op de trailer te gaan, verstijft en uiteindelijk in mekaar zakt. Ook tijdens sterk doorgedreven trainingen kan deze respons voorkomen. In zulke situaties blijkt een paard perfect in staat een welbepaalde taak uit te voeren. Wanneer hem nadien gevraagd wordt ‘het geleerde’ op commando opnieuw te doen, ken hij dit plots niet langer uitvoeren. Velen zullen in zulke gevallen hun paard als dominant of werkweigerig beoordelen maar wat is er eigenlijk aan de hand? Wanneer het paard tijdens het leerproces geconfronteerd wordt met pijn of angst wordt het stresshormoon, ACTH vrijgegeven. Dit hormoon zorgt ervoor dat het dier voornamelijk de reactieve of reflexmatige kant van zijn brein benut in plaats van de kant waarin het eigenlijke leerproces zich voltrekt. Door het hoge niveau van dit stresshormoon wordt het eigenlijke leerproces compleet afgeblokt. Verkeerdelijk wordt dan verondersteld dat het paard dominant of ongehoorzaam gedrag vertoont terwijl het eigenlijk gewoon niet in staat is om te begrijpen wat er van hem gevraagd wordt.

Tijd heelt alle wonden

Afgelopen zomer was zijn vertrouwen in mij eindelijk voldoende groot om me deelgenoot te maken van wat er in hem leefde. Tijdens de energetische healing, waartoe hij notabene zelf het initiatief had genomen, voelde ik zijn pijn. Dit was het resultaat van twee jaren onvoorwaardelijke liefde, van vallen en opstaan, van radeloze twijfel en verbeten doorzetting, van aantrekken en afstoten en bovenal van blijven geloven in zijn goede inborst.

Mens sana in corpore sano

Een gezonde geest in een gezond lichaam. Persoonlijk geef ik er liever een andere wending aan. Een gezond lichaam dankzij een gezonde geest. In die optiek speelt natuurtherapie een sleutelrol bij het herstellen van een trauma. Natuurtherapie gaat uit van een holistisch beeld. De persoon of het dier wordt als één geheel gezien, lichaam en geest. Genezen gaat dan om het herstellen van de disharmonie tussen beiden. In de tijdspanne dat ik mijn paard behandelde met natuurtherapie en energetische therapie heb ik hem zowel mentaal, emotioneel als fysiek zien transformeren. Tegenwoordig is hij mijn sterkste coachpaard, degene die wanneer het er echt toe doet een ware doorbraak kan forceren. Het nut van en de voorwaarden waarop een traumapaard kan ingezet worden bij coachsessies heb ik reeds in een eerdere blog vermeld. Daarvoor verwijs ik je dus graag naar mijn volgende blog ‘Coachpaarden zijn als kameleons’ welke welra online gaat in Paardentaal Magazine.

There is a crack in everything. That’s how the light gets in – Leonard Cohen

Geloof jij in lost causes?
In second chances?
Geloof jij dat elk paard op zijn eigen manier een kostbare parel is, zolang zijn talenten naar waarde geschat worden en op de juiste manier ingezet worden?
Ik wel!
En ik hoor graag hoe jij daarover denkt.

Het bericht Van trauma paard tot topcoach verscheen eerst op Paardentaal Magazine.

Help! Mijn paard is spierbevangen

M.M. (Michelle) de Rover — Wed, 09 Nov 2016 16:13:50 +0000

Fotograaf: Eva Verhoeven

De schrik van veel eigenaren: spierbevangenheid. Helaas een schrik waar ik op dit moment zelf mee te maken heb met mijn American Paint Horse, een ras dat hier bij uitstek gevoelig voor kan zijn. Een uitgebalanceerd dieet van een variatie aan ruwvoer, ruwvoer, ruwvoer en een mineralenblok en tóch overkomt het mijn paard. Hoe kan dat?

Wat is spierbevangenheid?

De meesten van ons kennen wel de variant van spierbevangenheid die ontstaat door het overvoeren van krachtvoer bij een te geringe inspanning, ook wel bekend als maandagziekte. Helaas is dat niet de enige variant van spierbevangenheid, ook al is het wel de makkelijkst te voorkomen variant. De andere variant ontstaat door plotselinge grote inspanning of opwinding. Deze variant kan een erfelijke component bevatten. Spierbevangenheid is een stoornis in de spierstofwisseling van het paard. Er ontstaat verzuring in de spieren, vooral die in de rug, lendenen en achterhand. Er vindt anaerobe verbranding van energie plaats: verbranding waarbij geen zuurstof gebruikt wordt. Hierdoor komt een flink overschot aan melkzuur in de spieren terecht. Het melkzuur beschadigt de spieren en leidt tot een ontstekingsreactie. In het ergste geval ontstaat permanente spierschade en kunnen de nieren aangetast raken vanwege de grote hoeveelheid te verwerken afvalstoffen.

Hoe herken ik spierbevangenheid?

Het is goed spierbevangenheid acuut te kunnen signaleren. Zeker omdat de symptomen wel kunnen lijken op koliek in sommige gevallen: het paard wil niet meer bewegen, staat in een ongemakkelijke houding met gebogen rug en gespannen achterhand. Indien dat de enige verschijnselen zijn, spreken we over lichte spierbevangenheid.

Wanneer het paard ook wat verkort loopt, stijf is en trilt of spasmes in de beweging van de achterhand heeft en de spieren in de achterhand hard aanvoelen en het aanraken ervan een pijnlijke reactie geeft van het paard, spreken we van middelmatige bevangenheid.

Van ernstige spierbevangenheid is sprake als het paard naast bovenstaande verschijnselen ook enorm zweet, angst en wijde neusgaten toont en als de hartslag en ademhaling hoger dan normaal zijn. Bij deze variant is de urine vaak ook donker, van roodbruin tot bruin, door de afvalstoffen die in de urine terecht komen. Let op: deze afvalstoffen zijn de nieren op dat moment gepasseerd en kunnen ook daar al schade aangericht hebben. Bij ernstige bevangenheid is het soms zo dat paarden willen liggen en niet meer overeind komen. Andere paarden hebben zoveel pijn dat ze niet durven te gaan liggen en alleen wiebelen van het ene op het andere been om de pijn een klein beetje te verlichten.

Wat te doen?

Het is belangrijk te weten dat hoewel beweging bij de meeste aandoeningen bij paarden goed kan helpen, dat bij spierbevangenheid niet het geval is. Om permanente schade te voorkomen, is het belangrijk dat de afvalstoffen eerst zo veel mogelijk het systeem uit kunnen. Daarbij is (box)rust belangrijk.

Bel bij spierbevangenheid altijd direct een dierenarts. Als er direct gehandeld wordt kan permanente schade zoveel mogelijk voorkomen worden. De dierenarts kan pijnstillers en ontstekingsremmers geven en een infuus aanleggen, zodat uitdroging en nier-schade voorkomen kunnen worden. Daarnaast kan een dierenarts een vitamine E injectie geven, waarvan de opname sneller gebeurt dan bij orale toediening via een supplement. Hij of zij neemt ook bloed af, om vast te stellen of er inderdaad echt sprake is van spierbevangenheid en in welke mate. Normaal gezien wordt er na 5-7 dagen opnieuw geprikt om de waarden van de enzymen in de spieren opnieuw te kunnen bepalen. Indien nodig zullen meer bloedtesten volgen om het herstel goed te kunnen monitoren.

Het paard moet warm gehouden worden. Hij mag zijn spieren niet gebruiken om zichzelf warm te houden, en de warmte kan zorgen voor comfort. Let er wel op dat de deken ook niet té dik is, want nog steeds geldt dat bij 42 graden Celsius de eiwitten in de spieren kapot gaan. Dat wil je natuurlijk voorkomen. Houd het paard wel altijd vrij van tocht. Daar helpt de deken uiteraard ook bij.

Over het al dan niet voeren zijn de meningen verdeeld. Veel dierenartsen geven aan dat het paard niet of maar heel kleine beetje mag eten. Wij hebben in overleg met de dierenarts gekozen voor het voeren van slobber, zodat er vocht in het systeem komt, en ruwvoer. Wel is voor het grootste deel het voordrooghooi (85% droog) vervangen door kurkdroog hooi, omdat dat kariger is wat betreft voedingsstoffen. Uiteraard moet er altijd ruim voldoende vers water beschikbaar zijn. Het kan nodig zijn elektrolyten te geven om drinken te stimuleren. Het is altijd verstandig om vitamine E met selenium en magnesium bij te geven in de vorm van een supplement. Een dierenarts zal ook pijnstillers voorschrijven voor tenminste enkele dagen.

Voorkomen van spierbevangenheid

Natuurlijk is voorkomen altijd beter dan genezen. Het is dan ook zaak het voer van het paard goed af te stemmen op de hoeveelheid arbeid die verricht wordt. Bij de meeste paarden is een aanvulling op het ruwvoer in de vorm van krachtvoer absoluut niet nodig. Een zoutblok en eventueel een vitamine- en mineralensupplement is vaak ruim voldoende. Let op dat een mineralenblok niet teveel – of bij voorkeur: geen – ijzer bevat. De grond in ons deel van de wereld is al sterk ijzerhoudend, en een teveel aan ijzer kan de opname van andere mineralen beperken. Ruwvoer mag onbeperkt gevoerd worden, maar let op de gehaltes: ruwvoer bevat suikers en eiwitten. Droog hooi heeft altijd de voorkeur boven voordroogkuil (70% droge stof) en voordrooghooi (85% droge stof). Indien droog hooi niet gevoerd wordt op stal, probeer dan eigen balen droog hooi te halen en te vermengen met het voordroogkuil of -hooi. Voer tevens – bij voorkeur op basis van een bloedanalyse – vitamine E en selenium bij, alsook magnesium en mogelijk vitamine C. Let wel op: een te hoog gehalte selenium kan net zo gevaarlijk zijn als een te laag gehalte.

Voor de meesten zal dit niet nieuw zijn, maar een paard hoort dagelijks te kunnen bewegen. Vierentwintig uur per dag op stal staan en alleen de box uitkomen voor arbeid, bevordert het herstel van spieren niet. Aan de andere kant kan overbelasting ook een trigger zijn voor bevangenheid. Een warming-up en cooling down zijn belangrijk. Daarnaast zijn afwisseling en rust belangrijk. Een paard kan niet zes of zeven dagen per week op topniveau presteren. Wissel af met grondwerk, buitenritjes, ‘denkwerk’, etc.

Probeer stress zoveel mogelijk te voorkomen. Stress geeft een enorme weerslag op de spieren van het paard en op zijn algehele gezondheid.

Mijn paard is spierbevangen geweest, en nu?

Spierbevangenheid blijft een gevoeligheid voor paarden die het eenmaal gehad hebben. Het is dus absoluut noodzakelijk hier rekening mee te houden. Vitamine E met selenium, magnesium en een zeer goede warming up en cooling down zijn essentieel. Vergeet niet dat tijdens het opwarmen en afkoelen een nierdeken geen overbodige luxe is voor dit soort paarden en dat zij in de koudere maanden behoefte kunnen hebben aan een deken, zeker als er geen schuilstal aanwezig is op de weide. Als er in voer, bescherming en training rekening mee gehouden wordt, kunnen deze paarden over het algemeen goed herstellen en gezonde atleten zijn.

Het bericht Help! Mijn paard is spierbevangen verscheen eerst op Paardentaal Magazine.