Wij mensen schijnen het fijn te vinden om alles wat we zien of meemaken te categoriseren, oftewel in hokjes te plaatsen. Hokjesdenken maakt ons leven makkelijker, omdat het de wereld simpel en overzichtelijk maakt. Niet alleen mensen, voorwerpen of gebeurtenissen delen we in hokjes in, ook met paarden doen we dit graag. Om te beginnen natuurlijk op basis van (uiterlijke) kenmerken, waar op een paard ingedeeld kan worden bij een bepaald ras. Er bestaan zelfs methodes voor het indelen van paarden op het gebied van karakter.

Opheldering

Het kan erg verhelderend werken om eens te onderzoeken welk type jouw paard is en welk type jezelf bent. Het kan je helpen om te begrijpen waarom je bent zoals je bent. In mijn geval heeft het me geholpen om mezelf niet alleen beter te begrijpen, maar ook om me meer te richten op de positieve kanten van mijn eigen karaktertype. Het heeft me geleerd dat ieder paard een eigen aanpak nodig heeft. Wat voor het ene paard heel goed werkt, kan voor het andere paard juist averechts werken. Sinds ik me meer verdiept heb in het indelen van paarden in verschillende karakters, kan ik veel efficiënter met mijn pony’s omgaan. Ik kan beter inschatten wat ze nodig hebben om snel iets te begrijpen en ik kan me er ook beter bij neerleggen als er eens iets afwijkt van de “standaard”.

Keerzijde

Hokjesdenken heeft ook een keerzijde. Door rigoureus in hokjes te denken, kan het zijn dat je jezelf, een ander persoon of een paard in een bepaalde categorie duwt die eigenlijk niet past. Ieder mens en ieder paard is uniek en past nooit voor 100% in een bepaalde categorie. Door je blind te staren op één bepaalde categorie, kan het zijn dat je een hoop andere dingen mist of niet begrijpt. Ik denk dat je jezelf en je paard tekort doet, omdat je met hokjesdenken niet volledig recht doet aan het individu dat je zelf bent en het individu waarmee je aan het werk wilt.

Open houding

Wanneer je dus gebruik maakt van het categoriseren van wat dan ook, is het belangrijk om daarbij een open houding aan te nemen. Het hokjesdenken kan je helpen wanneer je slechts kleine grenzen aanhoudt, zodat een overlap tussen de hokjes mogelijk is. Ik probeer het hokjesdenken dan ook niet te gebruiken als doel op zich, maar als hulpmiddel. Het helpt me bij het overzichtelijk maken van deze complexe wereld, waarin ik op zoek ben naar een betere samenwerking met mijn pony’s. Ik ben begonnen met het bestuderen van verschillende methodes voor het indelen van paarden en leer hier nog vrijwel iedere dag over. Maar inmiddels helpt het me bijna automatisch het individuele paard beter te begrijpen. De hokjes zijn nog steeds aanwezig en behulpzaam, maar verdwijnen steeds meer op de achtergrond, terwijl het paard meer op de voorgrond komt.

Wens jij nog meer inspiratie en tips te ontvangen?

Het is in het dichtbevolkte Nederland vrijwel onmogelijk om met je paard bezig te zijn zonder de openbare weg op te gaan. Zeker als je buitenritten wilt maken, zal je er naar alle waarschijnlijkheid vaak aan moeten geloven om deel te nemen aan het verkeer. De laatste tijd valt het me op dat er veel te doen is omtrent ongelukken met paarden in het verkeer. Onlangs is er zelfs een boete uitgedeeld aan een tractorbestuurder die een paard had laten schrikken en door reed. De reacties die ik gezien heb kwamen vooral uit de paardenwereld en het viel me op dat daar de bestuurders van gemotoriseerd verkeer behoorlijk zwart gemaakt werden.

Verantwoordelijkheid

Dat zette mij aan het denken. Want ik denk dat we als weggebruikers met z’n allen verantwoordelijk zijn voor de verkeersveiligheid. Uiteraard is het belangrijk dat je als autobestuurder respect toont naar andere weggebruikers, zoals ruiters en menners, en rekening houdt met het onverwachte en onvoorspelbare. Maar het is in mijn ogen net zo belangrijk dat ruiters en menners respect tonen naar andere weggebruikers. Netjes aan de kant gaan, zodat andere weggebruikers je veilig kunnen passeren is daar een voorbeeld van. Een ander voorbeeld van respect tonen naar de andere weggebruikers én je paard, is het voorbereiden van je paard op het verkeer.

Voorbereiding, training en leiderschap

Natuurlijk kan het lastig zijn om je paard voor honderd procent te trainen op alle situaties die zich op de openbare weg voor kunnen doen, maar toch denk ik dat je een heel eind kunt komen. De basis van alles is een goede band tussen paarden en ruiter/menner. Een paard dat vertrouwen heeft in zijn leider zal makkelijker spannende situaties doorstaan en terugvallen op de leider wanneer dit nodig is. Als de leider op zijn beurt het vertrouwen geeft dat er niets aan de hand is, is de kans groot dat zo’n spannende situatie helemaal niet meer zo spannend is.

Om de band en het leiderschap te versterken is training vantevoren erg belangrijk. Op de plaats waar een paard op zijn gemak is, leert hij het beste. En met een beetje creativiteit zijn situaties uit het verkeer in de bak of wei best na te maken. Als een paard veel verschillende situaties al eens gezien heeft en hier positieve ervaringen mee heeft, zullen ook onbekende situaties voor een paard makkelijker te behappen zijn. Het paard heeft immers al vaker zo’n gelijksoortige situatie meegemaakt en weet dat hij op die momenten op zijn leider kan terugvallen.

Veiligheid voorop

Een ander belangrijk punt vind ik dat je niet altijd hoeft te proberen een situatie vanaf de paardenrug of vanaf de kar hoeft aan te gaan. Als het paard hierdoor een negatieve ervaring opdoet ben je (misschien wel letterlijk) verder van huis. In zo’n geval kan het goed zijn om af te stappen en het paard vanaf de grond door de situatie heen te loodsen. In mijn ogen heb je dan niet “verloren”, maar juist positieve stappen gezet om de verkeerssituatie veiliger te maken, nu en in de toekomst.

Als we op die manier met z’n allen (welke weggebruiker dan ook) zouden gaan handelen, denk ik dat de openbare weg een stuk veiliger en prettiger zal worden. Niet alleen voor ruiters en paarden, maar ook voor alle andere weggebruikers!

Lees hier de tips en extra info van Paardenpunt Vlaanderen over paarden in het verkeer.

Mijn pony’s en ik hebben een latrelatie. Sinds 8 jaar hebben zij een heel fijn plekje in de “achtertuin” van mijn ouders. En sinds anderhalf jaar woon ik daar zo’n 50 kilometer vandaan. Dat betekent voor mij dus heel veel kilometers maken en veel tijd in de auto doorbrengen. Nu heb ik een hele leuke auto, vind ik het niet erg om auto te rijden en krijg ik eens de kans om mijn muziekcollectie te beluisteren, dus al met al is het geen ramp om die kilometers af te leggen. De meeste dagen heb ik er dan ook totaal geen problemen mee. Maar er zijn ook dagen waarop dat anders is.

Ik moet toegeven dat ik op zulke dagen wel wat opzie tegen dat uur in de auto. Aan de enkele reis ben ik namelijk zo meer dan een halfuur kwijt en dan moet ik natuurlijk ook nog terug. Het is dus niet dat ik zomaar even langs kan gaan bij de pony’s om gedag te zeggen en weer te vertrekken. Vaak kan ik mijn bezoek aan de pony’s wel combineren met mijn werk of andere afspraken. Dat maakt het toch nog net iets “nuttiger” om de reis te maken, omdat er dan nog het een en ander op de route ligt. Maar er zijn natuurlijk ook dagen dat ik eigenlijk niet van huis hoef, behalve om naar de pony’s te gaan. En op sommige van die dagen heb ik geen zin om echt iets te ondernemen met de pony’s. Op die dagen kun je je misschien voorstellen dat het lastig is om in de auto te stappen en toch naar de pony’s toe te gaan.

Meestal zet ik me daar dan overheen en stap ik toch in de auto. Eenmaal bij de pony’s aangekomen vergeet ik dan vaak weer dat ik eigenlijk geen zin had om te gaan. De dagen waarop ik eigenlijk geen doel had, zijn meestal de dagen waarop alles het beste verloopt. Ik hoef dan namelijk geen doelen te halen om een goed gevoel over te houden aan mijn bezoek, maar alle goede dingen zijn cadeautjes en mooi meegenomen. Dat zijn ook de dagen waarop ik het best naar mijn pony’s kan luisteren. Ik ben niet bezig met iets dat ik perse wil bereiken, waardoor ik meer oog en oor heb voor wat de pony’s eigenlijk willen. De pony’s bepalen dan dus eigenlijk wat ze willen gaan doen en zijn op die manier hartstikke gemotiveerd om met me mee te werken.

Als ik de pony’s laat kiezen, doen we natuurlijk niet altijd iets actiefs. Vaak vinden ze het ook heerlijk om gewoon wat rond te hangen en maken ze me al snel duidelijk waar die dag de favoriete kriebelplekjes zitten. Vantevoren denk ik altijd dat ik iets moet gaan doen bij de pony’s en dan bedoel ik iets actiefs, iets waar we moe van worden en waardoor onze spieren en conditie getraind worden. Maar de mooiste momenten met mijn pony’s blijven toch de momenten waarop we eigenlijk niets doen. Noor die durft te vertellen waar ze gekroeld wil worden, Kees die naast me in slaap valt en Sjaak die vol vertrouwen haar hoofd op m’n schouder legt. Een latrelatie met je pony is zo slecht nog niet, als je daardoor deze momenten meer leert te waarderen!

Mede dankzij het boek en de film, is de “paardenfluisteraar” een bekend fenomeen. Maar hoe goed ik mijn best ook doe om zelf een “paardenfluisteraar” te worden, ik zal er nooit zo goed in worden als mijn pony Sjaak is in “mensenluisteren”. Ik weet dat paarden niet de gesproken taal kennen zoals wij die kennen, maar toch denk ik (en bij Sjaak weet ik het ondertussen zeker) dat dieren veel meer van ons begrijpen dan wij vaak denken. Met Sjaak heb ik daardoor al een aantal bijzondere ervaringen gehad.

Sjaak is altijd al gevoelig en slim geweest en daardoor heb ik in korte tijd veel met haar kunnen bereiken. Tijdens mijn grondwerklessen reageerde ze altijd snel en na een paar keer snapte ze een oefening door en door. Toen Sjaak op stalling stond en ze de enige pony was waar ik dagelijks mee bezig was, was onze band ook heel erg goed. We konden lezen en schrijven met elkaar. Nu ze weer bij mijn andere pony’s staat en ik mijn aandacht moet verdelen tussen drie pony’s merk ik dat het wat lastiger is. Dit komt denk ik vooral doordat ik me niet meer alleen met Sjaak bezig kan houden en de rest van de wereld kan vergeten. Sjaak reageert hier op door wat meer afstand te nemen, waarschijnlijk omdat ik veel te veel ballast meeneem als ik bij haar kom.

Ik moet mezelf daarom regelmatig eraan herinneren dat ik rustiger moet worden als ik met Sjaak aan de slag wil. Niet alleen aan de buitenkant, maar vooral ook aan de binnenkant. Wat hierbij helpt is rustig gaan zitten en woordelijk aan Sjaak uitleggen wat ik van haar wil en waarom. En dat heeft effect op haar. Zo wilde ik eens haar staart knippen terwijl ze los in de stal stond. Met geen mogelijkheid liet ze me bij haar achterhand komen. Ik besloot het maar even te laten voor wat het was en ging op de grond zitten. Sjaak kwam uiteindelijk met haar hoofd bij me staan en zo uitvoerig mogelijk vertelde ik hardop dat ik graag haar staart wilde knippen om te voorkomen dat hij lang en vies werd. Toen ik klaar was met mijn speech draaide Sjaak zich om en kwam keurig met haar staart bij me staan. Enigszins verbouwereerd heb ik toen haar staart geknipt.

Afgelopen weekend had ik ook weer zo’n moment met Sjaak. Ik had het idee dat Sjaak het miste om samen op stap te gaan met de sulky, dus ik beloofde haar bij goed weer een ritje. De volgende dag stond ze al op me te wachten en had ik, in tegenstelling tot de dagen daarvoor, geen enkel probleem om haar een halster om te doen en mee te nemen. Ze leek er zelfs naar uit te kijken om mee te mogen en we hebben een heerlijk ritje gemaakt

Onder andere door deze ervaringen weet ik dat er nog steeds een bijzondere band is tussen Sjaak en mij. Ik ben iedere dag blij dat die band er is en hoop hem in de toekomst alleen nog maar sterker te maken, als ik meer leer over “paardenfluisteren”!

Fotograaf: Jos Minnaard

Waarschijnlijk weet iedereen wel dat respect één van de belangrijkste dingen is in welke relatie dan ook. Maar wat is respect eigenlijk precies? Een klein rondje Google levert al verschillende betekenissen op, omdat dit (zoals zoveel zaken) door iedereen op zijn of haar eigen manier geïnterpreteerd wordt. De meest voorkomende betekenissen die genoemd worden in plaats van respect zijn eerbied, waardering en ontzag. Persoonlijk vind ik eerbied wel de mooiste betekenis in relatie tot het omgaan met paarden.

Het moet wel van twee kanten komen…

Een succesvolle relatie tussen twee individuen komt natuurlijk van twee kanten. Het is dus ook belangrijk dat in de relatie met een paard, het respect van twee kanten komt. Uiteraard moet het paard respect hebben voor de mens en moet het de persoonlijke ruimte van de mens respecteren.

Maar wat volgens mij vaak vergeten wordt en wat net zo belangrijk is, is dat de mens ook respect moet tonen naar het paard. Denk er bijvoorbeeld eens over na hoe vaak je op een paard afstapt en het begint te aaien zonder eerst kennis te maken met het paard? Hoe zou jij het vinden als er een wildvreemde op je af stapt en je direct begint te knuffelen, zonder nog maar een woord gewisseld te hebben?

De rol die karakter speelt

In mijn kudde is Sjaak degene die het meeste respect toont naar mensen toe. In tegenstelling tot Kees zal ze nooit tegen je aan of over je heen lopen. Ze zal ook nooit zonder uitdrukkelijke toestemming dicht bij je komen, ze wacht altijd netjes een uitnodiging af. Maar andersom wil ze ook graag dat jij hetzelfde respect naar haar toont. Ik zal nooit mijn eerste les grondwerk met haar vergeten. De instructrice wilde iets uitleggen en raakte daarbij Sjaak haar hals aan, zonder eerst toestemming te vragen. Tot mijn verbazing gooide Sjaak gelijk haar oren in haar nek en beet naar de instructrice. Bij mij had ze dat soort gedrag nog nooit laten zien, waarschijnlijk omdat ik haar altijd voorzichtig benaderde, met in mijn achterhoofd haar mensenschuwheid. De instructrice was zo bezig met haar uitleg naar mij toe, dat ze vergat eerst een “gesprekje” te hebben met mijn pony voordat ze haar aanraakte. Ze gaf Sjaak dan ook geen correctie, maar bood haar excuses aan.

Zoals ik al eerder noemde, is Kees wat dat betreft het tegenovergestelde van Sjaak. Die loopt altijd recht op je af en je ruimte binnen. Daar staat tegenover dat Kees ook een zeer kleine eigen ruimte heeft en het niet erg vindt als je dicht bij haar staat en haar aanraakt. Een kleine kanttekening hier is dat Kees haar eigen ruimte groter lijkt te zijn bij mannen dan bij vrouwen.

Respect is dus iets waar iedereen iets anders onder verstaat, zelfs mijn pony’s. Wat dat betreft betekent respect voor mij dat je rekening houdt met de behoeftes en gevoelens van een ander en daarop inspeelt om zo de relatie en samenwerking te verbeteren.

Vertrouwen

Ook vertrouwen speelt een belangrijke rol in de relatie met je paard. Lees hierover mijn eerder gepubliceerde blog: “De basis van een (p)aardige relatie: vertrouwen”.

Fotograaf: Lisanne Joosse

Een aantal jaren geleden maakte ik met mijn rijpony al de overstap naar het bitloos paardrijden. Ik weet niet meer precies hoe ik er bij kwam om dat te doen, maar ik probeerde het gewoon een keer binnen de veilige omheining van de bak. Toen dat boven verwachting ging, probeerde ik het ook eens buiten en na een poosje hing ik het bit definitief aan de wilgen want mijn pony Edelweis was zonder bit fijner te rijden dan met.

“Omdat het zo hoort”

Toen ik later aan de slag ging met het beleren van mijn eerste Shetlandpony voor de wagen, deed ik dat toch weer met bit, waarschijnlijk omdat “het zo hoort”. Maar tijdens het werken aan de lange teugel ging ik aan de slag met alleen een sidepull-neusriem, want daar reageerde mijn pony Sjaak prima op. Het beleren van Sjaak verliep ook vlekkeloos en na een tijdje ging ik me afvragen waarom ik eigenlijk een bit nodig zou hebben.

In die tijd had ik op de pensionstalling waar Sjaak stond een grote rijbak tot mijn beschikking zodat ik de eerste stapjes tot het bitloos mennen relatief veilig kon nemen. Het grootste voordeel was natuurlijk dat Sjaak het bitloze sturen al kende van het werken aan de lange teugel. Daarnaast maak ik bij het mennen gebruik van een optoming met sidepull-neusriem. Deze optoming heeft een enigszins vergelijkbare inwerking op het hoofd als het rijden met bit, wat de overgang van bit naar bitloos vergemakkelijkt.

Hoewel ik me nog een beetje druk maakte over de vraag of het wel goed zou gaan, liep Sjaak met haar bitloze optoming net zo makkelijk weg als met bit in. Na een paar keer oefenen in de bak ging ik dus al snel naar buiten, de ene keer met bit en de andere keer zonder. Het grootste (en misschien wel enige) nadeel van rijden zonder bit vond ik dat Sjaak makkelijker wat gras kon meesnaaien en wegkauwen.

Ook mijn andere menpony Kees heb ik in het begin met bit gereden. Zij was al beleerd met bit voor ze bij mij kwam, vandaar dat ik de eerste tijd nog met reed. Aangezien bij Kees het gaspedaal een groter probleem vormt dan de rem, ben ik ook haar uiteindelijk zonder bit gaan rijden.

Kies dat wat bij jullie past

Inmiddels liggen mijn bitten dan ook boven op zolder te verstoffen. Vanaf de kar merk ik weinig verschil tussen het rijden met of zonder bit en dat heeft me doen besluiten dat wij best zonder kunnen. Ik ben van mening dat je beter kunt vertrouwen op de band tussen jou en je paard, dan op het materiaal dat je gebruikt om het paard “in toom” te houden. Maar ik ben ook zeker niet tegen het rijden met bit, omdat ik denk dat een optoming zo goed of zo slecht is als de persoon die er mee om gaat. Het belangrijkste is dat de optoming past bij paard en menner/ruiter. Wanneer jij je veiliger voelt met een bepaalde optoming, straal je dat natuurlijk ook uit naar je paard en dat zal de veiligheid ten goede komen. Kies dus voor datgene waar jij én je paard beiden het best bij voelen.

Fotograaf: Maaike van Klooster

Na een paardrij-carrière van zo’n 16 jaar, besloot ik dat ik niet zo nodig meer hoefde te rijden. De laatste jaren reed ik alleen nog op Edelweis en zij was dik 27 jaar toen we ons laatste ritje maakten, waarbij ze kreupel werd. Diverse onderzoeken en slapeloze nachten verder, konden we helaas de oorzaak niet achterhalen. De enige remedie die we hadden was pijnstilling en de wetenschap dat Edelweis een mooi leven had gehad. Zolang ze nog wilde, mocht ze nog bij ons blijven en als het zover was, mocht ze zelf aangeven dat ze niet meer wilde. Toen die dag kwam, bleef Noor alleen achter en moest ik op zoek naar een nieuw maatje voor haar.

Smoesjes

Het zou logisch geweest zijn om weer een rijpony te kopen, maar als ik heel eerlijk was zag ik het niet zo zitten om opnieuw op een paard te moeten stappen. Ik ben nooit zo’n held geweest met paardrijden, maar ondanks mijn angst ging ik er toch steeds weer op. Ik kon me namelijk geen leven zonder paarden voorstellen en bij paarden hoorde paardrijden, zo simpel was het. Maar als ik op zoek ging naar een Shetlandpony, dan paste ik er niet op en had ik geen smoesjes nodig om met m’n beide benen op de grond te blijven. Zo gezegd, zo gedaan; ongeveer een maand later was ik de trotse eigenaresse van mijn tweede Shetlander: Kees.

Iets meer dan een jaar later ging ik verhuizen en Noor ging met me mee. Kees bleef alleen achter, dus ook daar moest ik weer een maatje voor zoeken. Inmiddels hoefde ik daar niet meer over na te denken, ook dat moest weer een Shetlander worden en zo kwam Sjaak de kudde versterken.

Meer dan genoeg mogelijkheden

Ik krijg regelmatig de vraag wat ik nou eigenlijk doe met mijn pony’s, “want je kunt er toch niet op rijden?”. Dat is inderdaad waar, maar verder zijn het gewoon paarden en daar kun je veel meer mee doen dan er alleen maar op rijden. Grondwerk, werken aan de hand en de lange teugel, wandelen, fietsen, aangespannen rijden, de mogelijkheden zijn eindeloos. Vaak kom ik dan ook tijd te kort om alles wat ik wil met de pony’s te doen.

Veel mensen denken dat Shetlandpony’s eigenwijs, vals en lui zijn. Uit ervaring kan ik zeggen dat de meeste Shetlanders een behoorlijk karaktertje hebben, maar je kunt ze zeker niet allemaal over één kam scheren. Mijn pony’s zijn zo verschillend van karakter, dat ik niet kan zeggen wat nu een écht Shetten-karakter is. Wat ik wel kan zeggen is dat het alle drie op hun eigen manier hele leuke pony’s zijn, waarvan ik heel erg veel geleerd heb en hopelijk nog veel van mag leren. Eén ding is zeker, het is helemaal niet erg om pony’s te houden zonder er op te kunnen rijden!

Fotograaf: Maaike van Klooster

Fotograaf: Lisanne Joosse

Bij de omgang met paarden zijn, volgens mij, twee dingen heel erg belangrijk. Namelijk: respect en vertrouwen. Om een succesvolle en veilige relatie op te bouwen is het belangrijk dat er balans is tussen deze twee en dat ze van beide partijen afkomen. Daarom wil ik jullie meer vertellen over mijn visie hierop, dit keer behandel ik het vertrouwen.

De mooiste definitie die ik tegen gekomen ben is: “Geloven dat een ander eerlijk is of dat iets goed zal gaan” (Wikipedia). Dit geeft mooi weer dat je niet alleen vertrouwen kunt hebben in een persoon, maar ook in een situatie.

Wederzijds vertrouwen

Bij het werken met paarden is vertrouwen erg belangrijk. Ondanks het feit dat onze paarden al erg lang gedomesticeerd zijn, blijven het vluchtdieren die grote waarde hechten aan een kudde. In de kudde moeten de paarden op elkaar kunnen vertrouwen om de overlevingskansen te vergroten. Dat is in feite niet anders als je met je paard een kleine kudde van twee vormt. Het paard moet erop kunnen vertrouwen dat de situaties waar jij hem in brengt veilig zijn en dat jij weet wat er moet gebeuren op welk moment. Net zo belangrijk is dat jij vertrouwen hebt in je paard. Niet alleen moet je er vertrouwen in hebben dat je paard jouw leiderschap accepteert, het is ook belangrijk dat jij erop vertrouwt dat je paard zelf in staat is om na te denken en (de juiste) beslissingen te nemen.

Een goede afloop

Respect

Zoals gezegd, is een ander belangrijk onderdeel in de omgang met paard respect. Over mijn visie op respect zal ik in mijn volgende blog meer vertellen.

Fotograaf: Maaike van Klooster

Als paardeneigenaar ben ik veel bezig met het zorgen dat mijn paarden zich zo goed mogelijk voelen. Maar ik heb ervaren dat paarden er ook voor zorgen dat wij ons beter voelen. Afgelopen zomer had Nora aan het einde van de middag ineens koliek. Ze liep net een uurtje op de wei toen ze terug kwam naar de paddock en driftig ging schrapen. Ik vertrouwde het gelijk niet en ging naar haar toe. Ze had duidelijk pijn en wilde af en toe gaan liggen. Mijn eerste reactie was proberen haar te helpen met TTouch. Dat was al vaker gelukt; de vorige keer dat ze suf stond en buikpijn had, deed ik wat “TTouches” over haar buik en binnen 5 minuten stond ze weer te eten. Dat was nu helaas niet het geval. Ze leek ook wel wat in paniek waaruit ik opmaakte dat het nu toch wel erg veel pijn deed.

Fotograaf: Tanja Joosse

Allereerst de beste wensen voor het nieuwe jaar! Hopelijk is het jaar voor jou goed begonnen en ben je al bezig met het waarmaken van je goede voornemens. Naast de gebruikelijke voornemens om dit jaar toch écht een perfect mens te worden (minder eten, meer bewegen, dat soort dingen), heb ik ook een aantal goede voornemens op ponygebied.