En toch valt er iets te zeggen over onbeschreven blaadjes, want laat dit net diegenen zijn die alles zuiver en met een onbevooroordeeld oog kunnen observeren en beoordelen.

Paardenkennis

Veulen

Raad

Kennismaking

Fadista

Fotograaf: Johanna Tallon

Symptomen van trauma

Hij was nog maar net 4.5 jaar toen ik hem de eerste maal zag. Ondanks zijn jonge leeftijd had hij zijn portie aan tegenslagen al ruimschoots achter de kiezen. Een jonge volbloedhengst met een excellente, veelbelovende bloedlijn. Zoals gebruikelijk in de sportwereld werd ook hij véél te vroeg onder het zadel gebracht. In de loop van zijn opleiding werd omwille van “onhandelbaar” gedrag overgegaan tot castratie. Een onverwerkt verlies, dat hij jarenlang gelaten met zich had meegedragen maar dat zijn zelfvertrouwen een ferme knauw had gegeven. Respectloze castraties kunnen ervoor zorgen dat een disbalans in het sacraal chakra optreedt. Een slechte werking van dit chakra zorgt ervoor dat het paard zich slecht voelt en zelfs nijdig uit de hoek kan komen.

Dit gegeven en de rigide sporttraining, die hij genoten had, zorgden ervoor dat zijn vertrouwen in de mens ver te zoeken was. Wanneer ik nog maar met hem de springpiste of de galoppiste, waar hij menig trainingsuren gesleten had, opwandelde, ging hij onmiddellijk over tot de faint-fase. Dit is de allerlaatste van de vier coping-mechanismen, die een paard hanteert in stressvolle situaties. Deze mechanismen in chronologische volgorde zijn:

Flight or fight

In het wild zal een paard voornamelijk ervoor kiezen om te vluchten (flight). Zelden zal hij ervoor kiezen te vechten (fight), tenzij hem geen andere keuze gelaten wordt. Ook gedomesticeerde paarden kiezen vooral voor deze weg van de minste weerstand. Hoewel sommigen, wanneer ze zich te zeer bedreigd voelen toch overgaan tot de vechtrespons. Dit zijn de paarden waarbij de angst omslaat in agressieve reacties zoals bijten en slaan. Deze reacties zijn echter nooit kwaadwillig maar slechts één van de manieren van het paard om met zijn angst om te gaan.

Freeze

Daar waar de vluchtrespons vlot (h)erkend wordt, is dit niet het geval voor de freeze-impuls. Wat houdt dit dan in? Het paard ziet iets in de verte, het hoofd gaat omhoog en het paard houdt zich stokstijf. De freeze-respons wordt zelden als dusdanig gezien en wordt dan ook vaak door paardenmensen benoemd als koppigheid of onwil van het paard. Het is echter veelal de voorloper van de flight-respons.

Fool around

Paarden, die het leidtouw vastnemen, niet stil kunnen staan, met hun neus tegen je aan duwen… Vaak wordt dit gedrag als typisch voor een alfa of dominant paard gezien of simpelweg als gedrag dat zich voordoet uit verveling. Terwijl het eigenlijk verschillende manieren van het paard zijn om met een moeilijke situatie om te gaan.

Faint

Deze respons komt niet zo vaak voor als de drie voorgaande. Het komt vaak voor bij het trailerladen wanneer een paard gepusht wordt op de trailer te gaan, verstijft en uiteindelijk in mekaar zakt. Ook tijdens sterk doorgedreven trainingen kan deze respons voorkomen. In zulke situaties blijkt een paard perfect in staat een welbepaalde taak uit te voeren. Wanneer hem nadien gevraagd wordt ‘het geleerde’ op commando opnieuw te doen, ken hij dit plots niet langer uitvoeren. Velen zullen in zulke gevallen hun paard als dominant of werkweigerig beoordelen maar wat is er eigenlijk aan de hand? Wanneer het paard tijdens het leerproces geconfronteerd wordt met pijn of angst wordt het stresshormoon, ACTH vrijgegeven. Dit hormoon zorgt ervoor dat het dier voornamelijk de reactieve of reflexmatige kant van zijn brein benut in plaats van de kant waarin het eigenlijke leerproces zich voltrekt. Door het hoge niveau van dit stresshormoon wordt het eigenlijke leerproces compleet afgeblokt. Verkeerdelijk wordt dan verondersteld dat het paard dominant of ongehoorzaam gedrag vertoont terwijl het eigenlijk gewoon niet in staat is om te begrijpen wat er van hem gevraagd wordt.

Tijd heelt alle wonden

Afgelopen zomer was zijn vertrouwen in mij eindelijk voldoende groot om me deelgenoot te maken van wat er in hem leefde. Tijdens de energetische healing, waartoe hij notabene zelf het initiatief had genomen, voelde ik zijn pijn. Dit was het resultaat  van twee jaren onvoorwaardelijke liefde, van vallen en opstaan, van radeloze twijfel en verbeten doorzetting, van aantrekken en afstoten en bovenal van blijven geloven in zijn goede inborst.

Mens sana in corpore sano

Een gezonde geest in een gezond lichaam. Persoonlijk geef ik er liever een andere wending aan. Een gezond lichaam dankzij een gezonde geest. In die optiek speelt natuurtherapie een sleutelrol bij het herstellen van een trauma. Natuurtherapie gaat uit van een holistisch beeld. De persoon of het dier wordt als één geheel gezien, lichaam en geest. Genezen gaat dan om het herstellen van de disharmonie tussen beiden. In de tijdspanne dat ik mijn paard behandelde met natuurtherapie en energetische therapie heb ik hem zowel mentaal, emotioneel als fysiek zien transformeren. Tegenwoordig is hij mijn sterkste coachpaard, degene die wanneer het er echt toe doet een ware doorbraak kan forceren. Het nut van en de voorwaarden waarop een traumapaard kan ingezet worden bij coachsessies heb ik reeds in een eerdere blog vermeld. Daarvoor verwijs ik je dus graag naar mijn volgende blog ‘Coachpaarden zijn als kameleons’ welke welra online gaat in Paardentaal Magazine.

There is a crack in everything. That’s how the light gets in – Leonard Cohen

Geloof jij in lost causes?
In second chances?
Geloof jij dat elk paard op zijn eigen manier een kostbare parel is, zolang zijn talenten naar waarde geschat worden en op de juiste manier ingezet worden?
Ik wel!
En ik hoor graag hoe jij daarover denkt.

Roger Rutten

Ik coach veel met mijn paard, en dus moet er ook afwisseling zijn.
Daarnaast is training geven aan je paard leuk en ook gezond om te doen.

Bestaat er eigenlijk een goede paardeninstructie methode voor ruiter en paard?
En welke paarden instructie methode gebruik jij niet?
Of juist heel bewust wel?
En voor wie is het nu belangrijk: voor jou of je paard?
Wat heeft jouw paard eigenlijk nodig?

Fotograaf: Johanna Tallon

Bestaat er zoiets als een depressief paard? En zo ja, wat zijn de kenmerken en de oorzaken ervan? Maar vooral hoe ga je daar dan mee om? Reageer je met veel empathie en geduld? Of hanteer je liever de no-nonsense-aanpak? Werken is immers het beste medicijn!

Drie jaar had ik haar tot rust laten komen. Totdat ze me uit eigen beweging aangaf dat ze er zowel fysiek als mentaal klaar voor was. Ik had er doelbewust op voorhand geen termijn op gekleefd zodat ze niet het minste spoortje van druk zou ervaren. Haar gezelschap en liefde was ruimschoots voldoende voor mij. Misschien was het net dit, het onvoorwaardelijke dat haar uiteindelijk over de streep haalde? Want is dit niet waar we allemaal diep in ons binnenste naar verlangen? Dat er van ons gehouden wordt om wie en hoe we zijn, niet om wat we doen en bereiken.

Ik leerde haar kennen als een nukkige, driejarige manègemerrie die helemaal niet genoot van menselijke aandacht. Zoals zovelen was ze op veel te jonge leeftijd en op totaal onverantwoorde wijze zadelmak gemaakt. Al snel leerde ze dat verzet nergens toe leidde en dat de enige uitweg erin bestond zich inwaarts te keren. Wanneer ze bereden werd, sloot ze zich compleet af van de buitenwereld. De talloze tikken met de zweep die ze incasseerde in de hoop haar zo sneller te kunnen laten lopen, leken geen vat op haar te hebben. Dit leverde haar uiteindelijk de spottende bijnaam van ezel op, omwille van haar zogenaamde koppigheid en ezelsvel.

In de shiatsu-elementenleer komt Misty overeen met het metaaltype. Een metaalpaard is een paard dat eerder op zichzelf gericht is, onnodig tumult en gefrunnik is niet aan hen besteed. In mensentermen zou men spreken over een einzelgänger. In balans is dit een uitermate bomproof paard, dat niet snel uit het lood te slaan is. Wanneer in disbalans of gestraft duikt dit type echter alleen maar verder inwaarts. Toen ik haar pas kende, kreeg ik standaard plat in de nek liggende oren ter begroeting. Het daaropvolgende jaar, de traditionele manegerijlessen hadden plaats geruimd voor lessen grondwerk en centered riding, leerden we mekaar al wat beter kennen. Ik merkte dat ze mijn energie oppikte en inzag dat ik haar niet tegen wil en dank zou laten doen wat in mijn agenda stond. Mede met deze andere aanpak sijpelden ook de inzichten qua behoeften en noden van een paard druppelsgewijs binnen. Intussen had Misty zich, doordat niet aan deze basisbehoeften voldaan werd, ontpopt tot een boxwalker.

Een jaar en half nadat ze bij ons terechtkwam, verplaatste ik haar naar haar nieuwe thuisbasis waar ze het hele jaar rond van weidegang in vast kuddeverband geniet. Een half jaar na haar aankomst daar bereed ik haar voor de allerlaatste keer. Waarom voor de allerlaatste keer? Door de verandering in trainingsmethode had ik geleerd haar lichaamstaal beter te interpreteren. Onze band was aldus almaar hechter geworden wat tevens maakte dat ik haar gemoedsstemming die dag feilloos aanvoelde. De berustende wanhoop die ik bij haar gewaar werd, zorgde ervoor dat de zin om haar op te zadelen voor lange tijd opgeborgen werd. Als dit het gevoel was dat paardrijden me hoorde te geven… dan hoefde het niet voor mij. Ik hield té veel van haar om haar ongelukkig te zien enkel en alleen voor mijn plezier.

En dus deden we tal van andere dingen samen. Ik haalde plezier uit haar verzorging. Zocht lekkere yummies voor haar in de vorm van paardenbloemen, netels, distels, wilgen- en berkentakken en leerde haar in optimale gezondheid te houden op natuurlijke wijze. We speelden met de paardenbal en galoppeerden tezamen, niet ik op haar rug maar elk met zijn eigen voetjes op de grond. En… we praten veel met mekaar, elk op zijn eigen manier en in zijn eigen taal. In de drie daaropvolgende jaren heb ik haar zien openbloeien. Haar transformatie van een gesloten, eerder nukkig metaalpaard naar een vrolijke, zorgzame metaalmerrie verblijde mijn hart meer dan het paardrijden op zich ooit zou kunnen. Ik besefte dat ik het rijden eigenlijk helemaal niet mistte. Ik had immers zoveel meer in de plaats gekregen; haar liefde.

Tot enkele weken later het onvoorstelbare gebeurde: ze maakte me duidelijk dat ze het toch opnieuw wou proberen. Omzichtig zadelde ik haar op. Elke stap en elk nieuw element voorzichtig introducerend liet ik haar op haar eigen tempo aan alles gewennen. Het hele opzadelproces nam meer tijd in beslag dan de eigenlijke rit. Maar dat deerde me niet in het minst. Het allerbelangrijkste was dat ze zich ontspannen en okay zou voelen onder het hele gebeuren. Het gevoel dat ik ervoer toen ze me die eerste maal terug verwelkomde op haar rug zal ik nooit vergeten. Dit was waar ik al die tijd al naar verlangd had; echt samenzijn in wederzijds respect voor elkaars wensen en noden.

Bijna drie jaar heeft ze nodig gehad om alles te kunnen plaatsen en opnieuw een mens op haar rug te willen of kunnen gedogen. Maar nu… is ze er wel helemaal klaar voor. Enkele dagen later klom ik opnieuw op haar rug, zonder zadel deze keer. Onze hond danste de ganse tijd uitdagend blaffend rond haar benen. Ik herinner me dat ik binnensmonds vloekte op onze hond en hoopte dat ze snel zou ophouden. Ik ben nog een vrij onervaren ruiter en normaal gesproken durft Misty wel eens explosief uitvallen wanneer Charlie te zeer op haar zenuwen werkt. Maar niet die dag. Die dag behield ze een stoïcijnse kalmte zoals ik niet vaak van haar gewend ben. Rustig kuierend laveerde ze rond in de paddock, Charlie hierbij compleet negerend. Niets zou haar rust verstoren zolang ik me nog op haar rug bevond. Hét allermooiste bewijs dat geduld en liefde altijd beloond worden.

Fotograaf: Ven Sofie

Eerst en vooral moet je een hartslagmeter aanschaffen, welke je hiervoor neemt is geheel aan jezelf. Neus wat rond op internet, lees erover en lees de ervaringen van anderen. Kijk wat je zelf nodig hebt en welke functies je belangrijk vindt dat je uurwerk moet hebben. Hoe meer functies je uurwerk kan, hoe duurder het wordt.

Na je aanschaf moet je de hartslag van je paard leren kennen. Dit doe je (natuurlijk als je paard gezond en wel is) door te kijken welke hartslag hij heeft in rust, stap, draf en galop. Let hierbij ook op welke ondergrond je loopt. Een paard dat draaft op een harde, gelijke ondergrond zal een lagere hartslag hebben dan een paard dat draaft in los zand ( -> los zand = harder werken, dus hogere hartslag ). De hartslag die hij in een binnenpiste heeft zal ook weer anders zijn dan in een buitenpiste of op wandeling. Kijk ook naar het weer, is het warm, koud, regen of geen regen? Eigenlijk zijn al deze kleine details belangrijk om je paard zijn hartslag te leren kennen. Sommige modellen van hartslagmeters houden echt alle gegevens bij, hoogte, snelheid,… Van enkele modellen van Polar kun je alles op je pc zetten door middel van een usb kabel, als je dit niet kan kun je best de hartslagen opschrijven. Eenmaal je de hartslag kent, kun je een schema opbouwen.

Een schema opbouwen kun je eigenlijk vergelijken met een schema voor mensen die willen beginnen met start to run. Als je paard is opgewarmd ( -> warm gestapt ) kan je beginnen met bv. 10 min draf, 2 min stap, 10 min draf, 2 min stap. Paarden recupereren sneller dan mensen, nadat je gestopt bent met draven zou de hartslag binnen de 2 a 3 min onder de 100 slagen per minuut moeten zitten. Als dat niet het geval is, wil dit zeggen dat je paard vermoeid aan het raken is en wordt het risico op blessures groter. Je kan dus tijdens je rit je paard af en toe even op stap zetten en kijken hoe snel zijn hartslag zakt, hieruit kun je dan ook afleiden of je nog kan doorgaan, of beter richting huis keert.

Na 4 a 6 weken kun je testen of je paard zijn conditie is verbeterd. Dit doe je door te kijken of zijn hartslag gedaald is voor dezelfde inspanning dan toen je bent begonnen. Let wel dat als het 4 weken geleden 10 graden was en nu 20 graden zal de hartslag hoger zijn door het warme weer. *Normaal gezien is 80% van de conditie van je paard makkelijk zelf op te bouwen, die andere 20% gebeurt best onder begeleiding van een gespecialiseerde dierenarts ( best iemand die je sport kent, in mijn geval is dat endurance ) hij zal dan een inspanningstest afnemen. Met zo een test kun je zien wanneer je paard gaat verzuren en waar zijn **omslagpunt ligt, zo kun je heel gericht gaan trainen. Maar weet dat als je echt de volle 100% wilt van je paard, dit enorm veel inspanning en tijd van jezelf zal vragen. Na zo een inspanningstest zal de dierenarts dan een schema opstellen en zul je ook sneller resultaat krijgen.

Een hartslagmeter kan je niet alleen helpen bij het opbouwen van de conditie van je paard. Hij kan je zoveel meer vertellen of je paard bv. pijn heeft of niet. Als je paard pijn heeft, zal zijn hartslag automatisch hoger zijn dan je gewoon bent. Als je weet dat je paard in draf 110 slagen per minuut heeft en morgen plots 130 slagen per minuut laat zien, weet je dat er ergens iets niet juist zit. Dan kun je best je training stoppen of het rustiger aan gaan doen. Ook kan je hartslagmeter het verschil laten zien als je paard echt angstig is of een gespeelde angst laat zien. Een angstig paard heeft een enorm (!!) hoge hartslag. Paarden die hun angst spelen… Wel ja, hun hartslag zal nauwelijks omhoog gaan.

Mensen die met een hartslagmeter rijden worden ook bewuster van wat ze juist vragen van hun paarden. Veel mensen denken soms dat ze veel van hun paard vragen, maar dit is niet altijd waar. Dit komt eigenlijk omdat de hartslag van de ruiter zelf hoog is gegaan. Er is ooit een test geweest dat dressuur ruiters en hun paarden een hartslagmeter om kregen en daaruit is gebleken dat als de ruiters een oefening aan hun paarden vroegen waarbij de ruiter zelf een grote inspanning moest leveren dat de hartslag van de ruiter omhoog ging, maar de hartslag van het paard niet of nauwelijks. Terwijl een oefening waarbij de ruiter weinig inspanning moest leveren de hartslag van het paard duidelijk omhoog ging. Hiermee weet je dus dat het wel eens goed kan zijn dat als het voor jou een moeilijke oefening was, je paard daar misschien wel anders over dacht.

Er is nu een hele opkomst van allerlei verschillende soorten apps voor op de smartphone voor de mensen. Voor de gezondheid, beweging, voeding en nog een hele hoop meer. Maar dieren kunnen niet zeggen wat ze voelen, of iets in hun training zwaar is of niet. Het is daarom dat wij als ruiter/eigenaar naar de kleine dingen moeten kijken. Eet/drinkt mijn paard goed? Hoe is zijn uitstraling? Is zijn hartslag verhoogd of niet? Als je heel goed kijkt, spreken alle dieren hun eigen taaltje, het is aan ons om te luisteren…

Ik heb voor deze blog wat hulp ingeroepen van een vriendin die ook mijn dierenarts is. Ven Sofie rijd zelf ook endurance, haar specialiteit bij paarden is het hart. We hebben hier bewust geen exacte trainingsschema’s gezet omdat elk paard anders is en elk paard een andere training nodig heeft. Op Sofie haar website vind je ook een filmpje over het trainen met een hartslagmeter.

* Hiermee wil ik zeggen dat 80% van de conditie van je paard een zeer goede basis conditie is. Als je hem echt in topconditie, dus die overige 20%, wil krijgen raadpleeg je best een gespecialiseerde dierenarts.

** Omslagpunt : Dat is het moment dat je paard gaat verzuren. Als je dat punt ( de hartslag ) kent, kan je zeer gericht trainen. Op wedstrijd is het dan ook de bedoeling dat je niet aan die hartslag rijdt, je moet altijd in je groene zone blijven. Thuis, bij trainingen is het wel de bedoeling dat je tot aan/over dat punt gaat, maar niet elke training en ook geen 5 minuten lang. Je moet je paard af en toe een prikkel geven zodat als hij de volgende keer aan dat punt komt, zijn lichaam daar tegen kan en zichzelf kan verweren tegen deze verzuring. En zo kan je steeds verder gaan tot wanneer je je paard in (top)conditie hebt.

Train jij al met een hartslagmeter?
ja? Deel gerust je ervaringen onder mijn blog.
Nee? Probeer het eens, je zult versteld staan!

Check zeker mijn vorige blog over bitloos op endurance wedstrijd.

Fotograaf: Ven Sofie

Fotografe: Eva Roemaat

Fotograaf: Rik Janssens

Fotograaf: Maaike van Klooster

Als paardeneigenaar ben ik veel bezig met het zorgen dat mijn paarden zich zo goed mogelijk voelen. Maar ik heb ervaren dat paarden er ook voor zorgen dat wij ons beter voelen. Afgelopen zomer had Nora aan het einde van de middag ineens koliek. Ze liep net een uurtje op de wei toen ze terug kwam naar de paddock en driftig ging schrapen. Ik vertrouwde het gelijk niet en ging naar haar toe. Ze had duidelijk pijn en wilde af en toe gaan liggen. Mijn eerste reactie was proberen haar te helpen met TTouch. Dat was al vaker gelukt; de vorige keer dat ze suf stond en buikpijn had, deed ik wat “TTouches” over haar buik en binnen 5 minuten stond ze weer te eten. Dat was nu helaas niet het geval. Ze leek ook wel wat in paniek waaruit ik opmaakte dat het nu toch wel erg veel pijn deed.